راهکارهایی برای مبارزه با پسیل پسته

⬅️مقاله جناب آقای دکتر نصیر صابری مدیر ترویج فنی جنوبگان در نشریه ویژه نوروز انجمن پسته:

راهکارهایی برای مبارزه با پسیل پسته

نصیر صابری ریسه

اخیرا کنترل پسیل معمولی پسته Agonoscena pistaciae به علت خسارت بیش از حد و تعداد نسل بالای آن بسیار مورد توجه قرار گرفته است. در چند سال اخیر روش های متعددی برای کنترل این آفت به کار گرفته شده، اما عدم آموزش مبارزه صحیح با این آفت منجر به سمپاشی های زیادی گردیده که باعث ایجاد مقاومت آفت نسبت به سموم و همچنین افزایش اثرات مخرب زیست محیطی گردیده است. در بعضی مناطق از شوینده های مختلف و انواع گوگرد استفاده شده، اما به دلیل نبود طرح مناسب علمی و عملی در این موارد نمی توان توصیه دقیقی داشت. باید به این نکته توجه کرد که نمی توان با یک روش این آفت را کنترل کرد و بهترین راه کنترل این آفت خسارت زا، استفاده از روش های تلفیقی است. نکته ای که کشاورزان باید در مورد کنترل و مبارزه توجه و رعایت کنند این است که ما نمی توانیم یک آفت را بطور کامل حذف کنیم، سالهاست که بشر با آفات مقابله می کند اما همیشه مقداری از محصول توسط آفات از بین رفته است. مطمئنا در صورت حذف یک آفت، آفت دیگری که ممکن است اطلاعات بیولوژیکی مناسبی در مورد آن نداشته باشیم طغیان کند و شناخت و کنترل آن سالها زمان ببرد. پس علاقلانه این است که قدری خسارت را تحمل کنیم و به دنبال کنترل آفت باشیم تا حذف آن.

مبارزه شیمیایی، استفاده از کارت زرد و عوامل بیولوژیک و روش های فیزیکی از جمله راه های کنترل پسیل هستند. در مبارزه شیمیایی، زمان مبارزه با آفات حتی از انتخاب نوع سم مهمتر است. پس باید دقت نظر داشته باشیم که در مرحله مناسبی مبارزه را انجام دهیم. پسیل پسته سه مرحله زندگی دارد که شامل تخم، پوره و حشره کامل است. در مرحله تخم تقریبا هیج سمی وجود ندارد که بتوان آن را از بین ببرد و این شامل اکثر حشرات دیگر نیز می شود. حساس ترین مرحله آفت با توجه به ساختار مرفولوژی و فیزیولوژیکی حشره، مرحله پورگی است. هر چه سن پورگی بیشتر شود حساسیت به سموم کمتر می شود. ضمن اینکه در مرحله حشره کامل نیز حساسیت به سموم کاهش پیدا می کند و با توجه به تغذیه کم و فعالیت پروازی، زمان  مناسبی برای مبارزه شیمیایی نمی باشد.

علاوه بر رعایت زمان مناسب سمپاشی، اطلاع از مشخصات سم نیز از اهمیت بالایی برخوردار است. در مورد نوع سم به سه نکته باید توجه داشت: ۱- نوع سم روی چه مرحله ای از آفت بیشترین اثر را دارد ۲- خانواده شیمیایی و نحوه اثر سم. این اطلاعات در پیشگیری از تکرار سمپاشی با یک سم یا سموم با عملکرد مشابه کمک خواهد کرد. جدول سموم ثبت شده برای مبارزه شیمیایی با پسیل پسته در ذیل آمده است که چگونگی استفاده از سموم برای کنترل آفت را نشان می دهد. در این جدول سموم دارای اثر مشابه همرنگ هستند، یعنی نباید پی در پی از آنها استفاده کرد. بهترین روش در مبارزه شیمیایی رعایت تناوب در مصرف سموم می باشد. متاسفانه در سموم ثبت شده اغلب توجهی به نحوه اثر یا به عبارتی Mode of action و خانواده آنها نشده و فقط چهار خانواده از سموم علیه پسیل پسته ثبت شده اند که خصوصا توجه ویژه ای بر سموم نئونیکوتینوئیدی است. به طور مثال کنفیدور بیسکایا، کالیپسو، استارکل، موسپیلان (استامی پراید) وآکتارا از یک خانواده از سموم هستند. ۳- نکته سوم چگونگی نفوذ سم در حشره می باشد. اگر سمی تنها سیستمیک می باشد، باید در ابتدا جذب شیره گیاه و سپس فعال گردد و بعد از آن حشره تحت تاثیر قرار می گیرد. و اگر سمی تماسی است باید حتما تماس با آفت مورد نظر پیدا کند. باید توجه داشت اگر بعد از سمپاشی با سموم تماسی بارندگی صورت گیرد اثر سم کاسته خواهد شد. ۴- دوره کارنس رعایت شود. دورهکارنس عبارت است از حداقل زمان بین آخرین سمپاشی و برداشت محصول، که دراین مدت مقداری از سم تجزیه شده و باقیمانده آن درسطح میوه به حد مجاز می رسد.

روش دیگر در مبارزه شیمیایی، استفاده از صابون های استاندارد است. صابون ها موم سطح بدن حشره را حل و غشاء سلولی را از بین می برند و در نهایت باعث مرگ حشره می شوند. از طرفی دیگر کاربرد صابون ها به همراه حشره کش ها باعث نگهداری طولانی تر سموم و کودها روی گیاه می شود. زمانی که ما از سموم نتیجه مطلوب نمیگیرم پیشنهاد می شود که از صابون استفاده کنیم، زیرا حشرات مقاوم شده به سموم نیز در این زمان از بین می روند. به علت نداشتن دستورالعمل خاص در مورد صابون، صابون های بی کیفیت در درون بازار به وفور یافت می شوند، در ذیل به خواص یک صابون استاندارد اشاره می کنیم. صابون محلولپاشی استاندارد، علاوه بر خاصیت حشره کشی دارای خاصیت پخش کنندگی و خیس کنندگی می باشد. هم چنین از بـین برنده نیروی جـذب سطحـی قطـرات است که موجب پخش بهتر محلول روی برگ و اندام های گیاه می شود و از طرفی فضولات حشره را از سطح برگ شستشو داده و باعث سهولت تنفس و عمـل فتوسنتز می شود. pH  (اسیـدیته) صابـون محلولپـاشی باید خنـثی باشـد تا باعث سوزندگی نشود، همچنین نباید حاوی نگهدارنده هاى مضر برای گیاهان باشد.

استفاده از کارت و نوارهای زرد روش دیگری برای کنترل پسیل معمولی پسته می باشد. حشره کامل پسیل علاقه زیادی به رنگ زرد دارد و می توان از این طریق در ابتدای فصل جمعیت را بسیار کاهش داد. این روش به عقیده اینجانب بسیار اهمیت دارد زیرا حشره کامل زمستانگذران تا اوایل اردیبهشت زنده و تخم ریزی بیشتری به نسبت فرم بهاره دارد. از این رو اگر مبارزه مناسبی در ابتدای فصل انجام شود می توان کاهش جمعیت چشم گیری در طول فصل دید.

روش دیگر مبارزه با پسیل معمولی پسته ، شخم و یخآب در زمستان است که حشرات زمستانگذران را از بین می برد.  شخم تا عمق 10 تا 15 سانتیمتری باید انجام شود.

نکته مهمی که در بسیاری از محلول پاشی ها و سم پاشی ها رعایت نمی شود عدم رعایت تنظیم اسیدیته یا pH آب است. تنظیم اسیدیته آب افزایش عملکرد  و ماندگاری سموم را در پی خواهد داشت. در تحقیقاتی که به عمل آمده است، بیشتر آفت کش ها ( شامل حشره کش ها، علفکش ها، قارچ کش ها و ..) بهترین عملکرد را بین رنج pH 5/4 تا 6 دارند. تنظیم pH، علاوه بر افزایش عملکرد از هیدرولیز یا شکسته شدن فرمول آفت کش جلوگیری خواهد کرد. مثال واضح هیدرولیز آفت کش ها،  قارچ کش کاپتان است که در pH بالای 8 بعد از مدت 10 دقیقه، 50 درصد فرمول آن شکسته می شود (نیمه عمر این قارج کش 10 دقیقه در pH بالای 8 می باشد).  بنابراین به منظور افزایش عملکرد، افزایش نیمه عمر و افزایش ماندگاری آفت کش ها می توان از تنظیم کننده های pH استفاده کرد. برای کاهش  pH ، استفاده از مواد اسیدی به علت خطرات و همچنین عدم شرایط استاندارد آزمایشگاهی توصیه نمی شود.

نتیجه گیری کلی این است که برای کنترل آفت پسیل پسته می بایست تلفیقی از روش ها را انجام داد و در اول فصل، با روش های غیر شیمیایی پسیل را کنترل کرد و مرحله ای که درخت پسته در حال پر کردن مغز است که زمان حساسی است و  آفت به حالت طغیانی رسید می توان مبارزه شیمیایی را انجام داد.